Мягмар гариг 2020/03/31
Доллар 0.00
Улаанбаатар-5C
Хичээл эхлэх хугацааг сунгах эсэхийг ойрын өдрүүдэд шийдвэрлэнэ2020-03-17 17:14 GMT+8 | 2984 удаа ТУГАЛЫН ЦОХИО БУЮУ ТУГИЙН ЦОХИОНЫ ДОМОГ2020-03-15 17:34 GMT+8 | 2444 удаа АЛГУЙ УЛААН ЦАВЫН ДОМОГ2020-03-04 21:23 GMT+8 | 5932 удаа БОРЗОНГИЙН ГОВИЙН ДОМОГ2020-03-04 21:10 GMT+8 | 2636 удаа ОНГИЙН ГОЛ, УЛААН НУУРЫН ТУХАЙ НЭГЭН ДОМОГ2020-03-04 17:22 GMT+8 | 9696 удаа ХАНБОГД УУЛЫН ЭЗНИЙ ТУХАЙ ДОМОГ2020-03-03 13:41 GMT+8 | 9460 удаа Зээлийн хүүг хойшлуулах саналыг УИХ-ын даргад тавьжээ2020-02-20 15:03 GMT+8 | 748 удаа ДАЛАНЗАДГАД ХОТ ЖОРЛОНГИЙН АРИУТГАЛ ХАЛДВАРГҮЙТГЭЛИЙН АЖЛЫГ ЭХЛҮҮЛЛЭЭ2020-02-20 14:49 GMT+8 | 744 удаа Рио Тинто $98 саяар нарны цахилгаан станц барина2020-02-20 14:40 GMT+8 | 792 удаа Тэтгэврийн зээлийг ЗУРГААН сарын хугацаатай олгож эхэллээ2020-02-20 14:38 GMT+8 | 996 удаа ШУУРХАЙ: Цагаан сараар УЛС, ХОТ ХООРОНДЫН ТЭЭВРИЙГ бүрэн зогсоохоор шийдвэрлэлээ2020-02-20 14:34 GMT+8 | 816 удаа Д.Нямхүү: Өнөөдрийн байдлаар тусгаарласан шинэ коронавирусийн сэжигтэй тохиолдол байхгүй2020-02-19 12:47 GMT+8 | 568 удаа Даланзадгад хотын есөн алдартныг шалгаруулжээ2020-02-19 12:43 GMT+8 | 864 удаа Коронавирусийн халдвараар 2005 хүн нас барж, 12624 хүн эдгэрчээ2020-02-19 10:07 GMT+8 | 692 удаа Сургууль, цэцэрлэгийн үйл ажиллагаа эхлэх хугацааг гуравдугаар сарын 30-ныг хүртэл СУНГАЛАА2020-02-19 10:04 GMT+8 | 976 удаа ХӨСҮТ: Гадаадад зорчсон иргэд сайн дураараа үзлэгт хамрагдаж байна2020-02-18 13:35 GMT+8 | 484 удаа Урьдчилсан сэргийлэх зорилгоор 1800 орчим жолоочийн эрүүл мэндэд хяналт тавьж байна2020-02-18 13:31 GMT+8 | 472 удаа ЭМЯ: Коронавирусийн эмчилгээ үр дүнд хүрч байна2020-02-18 13:27 GMT+8 | 952 удаа Гүйлгээний шимтгэлээ ТЭГЛЭЖ эхэллээ2020-02-18 13:26 GMT+8 | 680 удаа Даланзадгад хотыг ариутгана2020-02-18 13:18 GMT+8 | 1364 удаа ШУУРХАЙ ШТАБЫН АЖЛЫН ХЭСЭГ "ГАШУУН СУХАЙТ” БООМТ, “ОЮУ ТОЛГОЙ” ТӨСЛИЙН ТАЛБАЙД АЖИЛЛАЛАА.2020-02-18 13:16 GMT+8 | 540 удаа КОРОНАВИРУСЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АЖИЛД ТАВАНТОЛГОЙ КОМПАНИ ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭВ2020-02-18 13:13 GMT+8 | 632 удаа ӨМНӨГОВЬ: Ерөнхий боловсролын сургуулийн зургаан барилга шинээр барина2020-02-18 13:12 GMT+8 | 824 удаа Монгол Улсын Засгийн газар хүмүүнлэгийн аян эхлүүллээ2020-02-18 13:06 GMT+8 | 376 удаа Гуравдугаар сарын 2-ныг дуустал банкууд 16:00 цаг хүртэл ажиллана2020-02-18 12:55 GMT+8 | 352 удаа "Эрдэнэс Тавантолгой" ногдол ашиг тараах эсэхээр хуралдаж байна2020-02-17 11:18 GMT+8 | 332 удаа Ханбогдод тусгаарласан иргэдийг 14 хоног хөл хорионд байлгана2020-02-17 11:16 GMT+8 | 464 удаа Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Цагаан сарын баярыг тэмдэглэхгүй байхыг уриалав2020-02-17 11:14 GMT+8 | 400 удаа ӨМНӨГОВЬ: МАСКНЫ НӨӨЦ ХАНГАЛТТАЙ БАЙНА2020-02-17 11:12 GMT+8 | 408 удаа СУМДЫН ЗАСАГ ДАРГА, ЭМТ-ИЙН УДИРДЛАГАТАЙ ЦАХИМ ХУРАЛ ХИЙЛЭЭ2020-02-17 11:10 GMT+8 | 332 удаа

ТУГАЛЫН ЦОХИО БУЮУ ТУГИЙН ЦОХИОНЫ ДОМОГ

НИЙТЭЛСЭН: 2020-03-15 17:34 GMT+8

Өмнөговь аймгийн төдийгүй манай орны хэн бүхний андахгүй болсон Тугийн цохио Цогтцэций суманд оршдог юм. 1932 оны үед говь нутгий өмнө хязгаарт хөл үймээн ихтэй байлаа. Төр засаг солигдоод удаагүй байсан үе, төөрч будилсан хэсэг хүмүүс эх ороноосоо дүрвэж өвөрлөгч нутагт цагаачлана гарахаар нүүж байсны зэрэгцээ тэднийг эх нутагтаа эргэж ирэхийг ятган сэнхрүүлэх ажил бас давхцаж учир нь олдохгүй үймээн болж байсан тэр үед Цогт сумын эвлэлийн үүрийн дарга Т.Бор ард түмнийхээ дунд үнэнийг ухуулан явж байгаа харгис хэрцгий хүмүүсийн гарт өртөж гал халуун 18 насандаа амиа алдсан нэгэн түүх Тугийн цохио хэмээх хадархаг толгодуудтай холбоотой билээ. Болж өнгөрсөн энэ үнэн явдалд түүхийн хуудсанд мөнхрөн бичигдсэн бол ард түмний дунд яригдаж ирсэн Тугийн цохионы тухай нэгэн домог байдаг юм даа.

Эрт дээр үед энэ цохионд аргаль, угалз хоёр амар жимэр аятай тухтай амьдарч байжээ. Уул, ус, ургамал, амьтныг уужим сэтгэлээсээ ухааран хайрлаж ирсэн уугуул нутгийнхаа уламжлалт заншлаар улирлын дөрвөн цагт эндээс холдоггүй эмгэн, өвгөн хоёр өнөөх хос гөрөөсийг өмгөөлөн хамгаалж өвөл, хаврын тарчиг цагт ч өвс тэжээл тавин өгч өвөлжөө бууцандаа хүртэл хэвтүүлэн өмөг түшигтээ багтаан арчилдаг байжээ. Навч цэцэг дэлгэрсэн налгар сайхан хаврын нэг өдөр нарлаг ээвэр цохионы энгэрт аргаль нярайлж өхөөрдөм хөөрхөн тугал төрүүлжээ. (Нутгийнхан аргалийн хургыг тугал гэцгээдэг)

 Энэ хорвоод эх үрсийн элбэрэл хайр энгүй байдаг хойно энхрий бяцхан үрээ эх аргаль элэг зүрхнээсээ хайрлаж, өсгөн ээвэр дулаан хад, асга, эрэг бутанд нуун унтуулж энх амгалан амьдарч байжээ.  Гэтэл нэг өдөр айван тайван идээшилж явсан аргалийн сэтгэлд асганд нуусан тугалд нь аюул тохиолдож байгаа мэт зөн билэг гэнэт төрөхөд тугалаа нуусан газар руугаа сэмээрхэн өнгийтөл хөх чоно хөлөө атиран навтайж, хөнгөн алхаж, хөвчрөн сунаж хөөрхий бяцхан үрийг нь хөнөөхөөр дөхөж байгааг эх аргаль харангуут энэрэлт үрээ аврахаар эрч хүчээ хөвчлөн ухасхийж эрлэгийн эзэн чоно руу дайрч улаан хадтай хавсран мөргөтөл хар муу араатан харин эх аргалийн хатуу бөөрөнд хахир хурц соёогоо шигтгэж амжжээ.

                           

Хонгор үрээ хамгаалсан эх, хортон муу дайсан чоно ч хоёулаа зэрэг хорвоогоос хальсан гэнэ. Өндөр цохионы энгэрт өлсөж цангасан өнчин тугалыг өрөвч сэтгэлтэй өвгөн, эмгэн хоёр барьж ирээд өл хоол залгуулж, өсгөн тэнхрүүлээд өнөөх цохионд буцааж тавьсан гэдэг. Тэр цагаас хойш энэ нутгийг Тугалын цохио гэх үе улиран цаг хугацаа өнгөрөхөд Тугал гэдэг үг нь Туг болон өөрчлөгдөж Тугийн цохио гэдэг болжээ. Энэ хорвоод эх үрсийн элбэрэл хосгүй гэдэг энэ дээ хэмээн домог төгсдөг

                                                                            Ахмад багш Ц.Лувсанцэрэн